paabapal

Швайкерт Р. Закрыв глаза: Роман / Пер. С нем. И.Алексеевой. -- СПб.: Азбука-классика, 2004. -- 192с.

Арыгінальная назва -- Ruth Schweickert. Augen zu. [1998]

Прачытаўшы гэтую рэч, яшчэ раз пераканаўся, што кніга стоадсоткава кранае/западае ў душу/падабаецца тады, калі ў ёй прысутнічае нешта падобнае да твайго ўласнага досьведу. Нават калі кніга напісана дрэнна, мудрагеліста і заблытана… Зусім нельга сказаць, што Рут Швайкерт піша дрэнна, нааварот -- вельмі прыгожа і хораша. Трапныя эпітэты, пільныя назіраньні, іранічная кеплівасьць з герояў і абставін, сакавітыя азначэньні рэчаў -- усё гэта робіць чытво менавіта смачным, атрымліваеш асалоду ад саміх удалых спалучэньяў словаў, аповед віецца, як добра завітая нітка з бавоўны швайцарскіх авечак (калі яны там па Альпах яшчэ бегаюць?..). І вось з гэтага і пачынаюцца напэўна цяжкасьці -- аповед мудрагелісты і заблытаны, нагадвае бабулькіна вязаньне баваўнянай рэчы. Гэта вельмі жаночы раман у сэнсе выкладу сюжэта. Гэта -- не стройны план пабудовы сядзібы (тое, што часьцей за ўсё нагадвае лагічная мужчынская проза), гэта -- зьвязаныя лапікі нейкай стракатай коптачкі, якую бабулька яшчэ не пасьпела зьнітаваць і таму трэба прыкласьці намаганьні, каб паглядзеўшы на гэтыя раскладзеныя перад табой лапікі здагадацца, што да чаго… Нечым гэты "вязаны пазлс" сюжэту вельмі пасуе краіне, дзе быў напісаны і дзе адбываюцца яго падзеі, Швайцарыя -- такі ж гармідар лапікаў-кантонаў, сувязь паміж якімі можна зразумець толькі тады, калі пачнеш глыбока пранікаць у гісторыю ды простае будзённае жыцьцё швайцарцаў. "Заплюшчыўшы вочы" -- менавіта такая рэч-загадка, для ўдумлівага ўважлівага пранікненьня і "пад настрой" (я спрабаваў яе чытаць некалькі месяцаў таму, але тады не пайшло, а вось зара' прачытаў/праглынуў за два дні).

Раман пра жанчыну, якой у пэўны дзень споўнілася трыццаць гадоў. Аповед літаральна верціцца вакол гэтага дня, таму што аўтар не толькі пастаянна робіць класічныя і працяглыя "флэш-бэкі", але яшчэ па-майстэрску робіць панарамы ў будычыню, хаця усё роўна асноўная, галоўная і цэнтральная кропка кнігі -- дзень нараджэньня жанчыны, якая сама сабе абрала імя Алекс Марцін Шварц, дзень нараджэньня, які проста дабівае сваёй будзеннасьцю і "неадметнасьцю"… Такі хіазм -- не апошняя "габрэйская фішка" ў рамане -- сам бясконцы, перарывісты, непасьлядоўны аповед пра ўсіх членаў сямьі (а сямья -- гэта ўсе мужчыны, з якімі пасьпела пражыць Алекс, яе бацькі і бацькі яе каханкаў, а таксама каханкі бацькоў і бацькі каханкаў бацькоў ^--^...) вельмі тыповы, вельмі шчымліва местачковы… І канечне ж там згадваецца Халакоўст і вядзецца пра тое, як балюча гэта адбілася на лёсе наступных пакаленьняў эўрапейскіх габрэяў, хоць галоўная гераіня і не габрэйка…

Гісторыя сямьі, гісторыя стратаў і заблытаных узаемасувязяў жыцьцяў і падзеяў, гісторыя асабістай страты, асабістага гора…

Нядаўняя дыскусія (амаль спрэчка)  ў Сеціве наконт таго, наш ці ня наш Аляксандр Рыбак, падштурхнула мяне вось да якіх развагаў, якія я, з-за сваёй звычайнай ляноты, занатаваў толькі зараз.

Такім чынам, пытаньне пра "насскасьць" Рыбака актуалізуе іншае, больш важкае пытаньне, якое ў Беларусі дасюль дрэнна прадуманае/прамоўленае/выслаўленае -- пытаньне прынцыпа тоеснасьці. На якой падставе мы будзем лічыць чалавека "сваім"?.. Выпадак Рыбака (і не толькі яго) высьвятляе два падыходы да вырашэньня/адказу на гэтае пытаньне. Можна нават сказаць, два чыны тоеснасьці/ідэнтычнасьці. Умоўна іх можна было б назваць чын "супляменьнік" і чын "зямляк".

Миллер, Эндрю. Кислород: роман/Пер. с англ. М.Нуянзиной. -- М.: РОСМЭН-ПРЕСС, 2004. -- 414с. -- (Премия Букер: избранное).

Больш важна не проста быць, а быць для кагосьці сваім. Гэтая пранізьлівая максіма, прадуманая аднойчы адным з герояў рамана "Кісларод", зьяўляецца пэўна асноўнай, "гаславай" для ўсяго гэтага твору -- яна нібыта стрыжань зьбірае некалькі розных жыцьцяў-сюжэтаў у адну просценькую, але цэльную пірамідку. Гісторыя сям'і -- два брата каля ложку паміраючай ад рака лёгкіх маці. І гісторыя пісьменьніка, эмігранта (і нарэшце, гея), адзін з твораў якога перакладае малодшы з братоў -- такая вось узаемасувязь гэтых сюжэтаў, так бы мовіць, па ўскоснай…

Было цікава чытаць, таму што мабыць я проста фанат сямейных сагаў і да таго падобных аповядаў... Зачапіла яшчэ і таму, што маю прыкладна падобны досьвед -- неяк год таму назад я мусіў даглядаць паміраючую бабульку ў апошні тыдзень яе жыцьця… Так што вобраз старой кабеты, якая у прамежках паміж выбухамі болю спрабуе асэнсаваць сваё жыцьцё, для мяне быў не абстрактным практыкаваньнем пісьменьніка, а нечым вельмі асабістым…

Цікава тое, што ў рамане даволі асьцярожна, і прыгожа падаецца думка пра тое, што ў сучасным грамадстве пануе ўяўленьне "быць" = "мець посьпех", але на сам рэч гэтае атаясамліваньне посьпеху і "рэальнага" быцьця калі не згубнае, дык замінае нармальнаму жыцьцю простых, і "няпростых" таксама, людзей… Бадай, галоўных герояў тут два -- Лары, старэйшы сын паміраючай ад рака Алісы Валентайн, і пісьменьнік-эмігрант Ласло Лазар, венгр, які пакінуў сваю радзіму пасьля падзей 1958 году. Яны розныя з пункту гледжаньня "быць=мецьпосьпех" -- Лары пачынае быць "лузерам", яго ўжо не запрашаюць здымацца ў серыялах, ён рызыкуе ў хуткім часе страціць усё, нават сям'ю, а Лазар (нават у гэтым сугуччы "лузер-лазар" можна заўважыць тонкую, выключна брытанскую "ціхую" іронію…) даўно і стала мае посьпех, ён вядомы драматург, даволі яркая зорачка на небасхіле парыскага бамонду. Але асноўная праблема, якую абодва героя перад сабою бачаць і спрабуюць кожны на свой капыл вырашыць, гэта пытаньне -- а дзе/для каго я СВОЙ?..

Даволі падрабязнае апісаньне жыцьця "сям'і" гееў у мяне асабіста не выклікала моцнай агіды… Міллер толькі ускосна закранае "асаблівасьці" менавіта інтымных адносінаў, спрабуе намаляваць сумеснае жыцьцё Ласла і ягонага партнера Курта як звычайнае сямейнае жыцьцё, паліткарэктна вытрымлівае аповед у танальнасьці "а тут нічога такога, ну проста любяць яны адзін аднога і ўсё"… (Ці гуляў Міллер на кан'юктуру, выводзячы гэты вобраз галоўным?.. Цікава, факт, што кніга ўвайшла толькі ў шорт-ліст Букера, але не атрымала саму прэмію, ці можа сьведчыць пра тое, што тэма гееў для брытанцаў не мае ўжо такой палітычна неабходнай абвостранасьці?..) Аднак штосьці ненатуральнае, лялечнае, сіліконавае ў гэтых адносінах адчуваецца…

Падазраю, Міллер проста вельмі тонка пакепіў і з геяў і са змагароў за мусульманскую свабоду Косава… Бо ці можна ўспрымаць як не кепік тое, што албанцам у іхняй праведнай, але сакрэтнай барацьбе, спатрэбілася дапамога старэючага гоміка?..

(суб'ектыўныя назіраньні)

Еўрапейцаў цікавіць гісторыя, але не сама па сабе беларуская гісторыя і яе помнікі, а тое, што можна зьвязаць з вядомай еўрапейцу гісторыяй ("А Беразіна -- гэта ў вас?!. Ооо!!! Я хачу зьезьдзіць паглядзець, дзе танула Вялікая Армія!"). І яшчэ натуральна -- натура, прабачце, прырода, а дакладней, магчымасьць папаляваць.

Амерыканцаў цікавіць усё, але найбольшае захапленьне ў іх выклікае ўсё вялікае, вялізарнае, выбітнае сваімі памерамі. Таму іх увагу хутчэй прываблівае савецкая спадчына (Wow!!! I've never seen it before! -- рэакцыя на галоўны манумент у бресцкай крэпасьці і бязконцае клацаньне фоцікам, яны пэўна ўсю флэшку забілі відамі гэнай бетоннай галавы...). І яшчэ яны больш і часьцей за еўрапейцаў наведваюць сувенірныя крамы а-ля Лянок і набываюць розную "этнаграфічную" фігню.

Азіятаў звычана цікавіць менавіта савецкая спадчына і прырода.

Расеянаў звычайна цікавіць спачатку Бабруйск… ;-) Напэўна таму, што збольшага расеяне дагэтуль шавеністычна ўспрымаюць нашу краіну як частку сваёй, то і цікаўнасьць да Беларусі праяўляюць не як да краіны "в целом", а па нейкіх сваіх тэмах, хобі, асабістых зацікаўленасьцях. Хтосьці прыяжджае паглядзець той самы Бабруйск, хтосьці палазіць па зарослых траншэях Першай сусьветнай вайны, хтосьці цікавіцца стараабрадцамі, ці той жа савецкай спадчынай. І толькі пасьля вандроўкі яны пачынаюць казаць, што так, сапраўды, тут -- асобная краіна…

Рэакцыя на Менск ва ўсіх турыстаў аднолькавая -- "Green! Clean! Space!" :-)

Вось быў рыхтаваўся да заліку па спецкурсу, склаў сабе невялічкі каншпекцік. Можа каму будзе цікава і калі-небудзь спатрэбіцца.

Гісторыя перакладу Сьвятога Пісаньня на беларускую мову ў ХХ стагоддзі.

Пераклады Сьвятога Пісаньня, зробленыя за апошнія сто гадоў, можна умоўна падзяліць на дзьве групы -- канфесійныя і пазаканфесійныя(індывідуальных перакладаў).

Канфесійныя натуральна падзяляюцца паводле канфессій, прадстаўнікі каторых ажыцьцяўлялі пераклад: пратэстантскія, каталіцкія і праваслаўныя. Такі пералік у пэўнай ступені адпавядае храналогіі/пасьлядоўнасьці ініцыятываў на ніве перакладу Евангельля і ўсёй Бібліі.

Традыцыйна ў гэтай справе былі першымі пратэстанты. Як адзначае Ніна Баршчэўская, "пасьля Першай Сусьветнай вайны на недахоп рэлігійных вы­дань­­няў зьвярнуў увагу баптысцкі сьвятар Л. Н. Дзекуць-Ма­лей, які пра­­цаваў у Берасьці. Разам з сваёю жонкаю ўзяўся ён пе­ракла­даць на бе­ларускую мову Эвангельле. Не давяраючы собскім сілам, зьвяр­нуў­ся па фаховыя парады й папраўкі да ве­да­ма­га беларускага дзеяча й крытыка Антона Луцкевіча, які ахвотна ўзяў­ся дапамагчы ў гэтай ка­рыснай для народу працы. У 1927 го­дзе баптысцкае выдавецтва „Ком­пас” надрукавала паасобныя Эвангельлі (Мацьвея, Марка, Лукі, Ёана) і некалькі брашураў на бе­ларускай мове.

Луцкевіч узяўся перакладаць цэлы Новы Запавет. Свой пе­ра­клад аддаў ён Брытанскаму і замежнаму біблійнаму та­ва­рыству, якое й выдала ў 1931 годзе (у Гэльсінгфорсе ў Фінляндыі) Но­вы За­па­вет з Псальмамі на беларускай мове." (http://kamunikat.fontel.net/www/knizki/mova/barszczeuskaja/13.htm)

Да пратэстантскай группы таксама належыць пераклад Яна Пятроўскага, зроблены і выдадзены на эміграцыі ўжо пасьля Другой Сусьветнай вайны -- кнігі Старога Запавету ў 1959 годзе і Евангельле паводле Яна ў 1991 годзе.

Пераклады Бібліі для католікаў былі зробленыя ў розныя гады шэрагам ксяндзоў, першым сярод іх быў ксёндз Вінцэнт Гадлеўскі. Нажаль, ягоны пераклад не пасьпеў распаўсюдзіцца з прычыны ваеннага часу, але пазьней быў выкарыстаны ксяндзом Пятром Татарыновічам, які выдаў пасьля Другой Сусьветнай вайны пераклад Чатырох Евангельляў і Дзеяў Апостальскіх у Рыме. Ксёндз Уладзіслаў Чарняўскі ажыцьцяўляў пераклад у першую чаргу для патрэбаў сваёй парафіі ў Вішневе, аднак лічыцца даволі аўтарытэтным.

Афіцыйная каталіцкая Камісія па перакладзе літургічных тэкстаў і рэлігійнай літаратуры працавала ў Беларусі з 1992 г., у 2004 рэарганізаваная ў Секцыю па перакладзе літургічных тэкстаў і афіцыйных дакументаў Касцёла. Секцыя прынцыпава паставіла сабе на мэце спачатку падрыхтаваць і выдаць Лекцыянарыі, неабходныя для богаслужэньня, а ўжо потым падыходзіць да перакладу Сьвятога Пісаньня, прычым урыўкі Сьвятога Пісаньня, зьмешчаныя ў Лекцыянарыях, былі ўзятыя ў першую чаргу з пераклада Дзекуця-Малея -- http://catholic.by/p2/index.php?option=com_content&task=view&id=5717&Itemid=49&rrr .

Для патрэб праваслаўных беларусаў на эміграцыі ў 1988 годзе было выдадзена Напрастольнае Евангельле, пераклад якого зрабіў архіепіскап Мікалай, Першы Герарх БАПЦ.

З 1989 году ажыцьцяўляе дзейнасьць па перакладу Сьвятога Пісаньня Беларуская біблійная камісія, арганізаваная пры Беларускім Экзархаце мітрапалітам Філарэтам. На дадзены момант зроблены пераклад чатырох Евангельляў (выдадзеныя паасобна як тэтраглоссы і разам як богаслужбовае Евангельле) і рыхтуецца да друку Дзеі Апостальскія.

Сярод індывідуальных перакладаў першым трэба адзначыць працу доктара Яна Станкевіча, які з дапамогаю Майсея Гітліна пераклаў Біблію цалкам і выдаў у 1973 годзе ў Нью Ёрку.

Пераклады, выкананыя Міхасём Міцкевічам, друкаваліся толькі часткова. Рукапісы, якія зараз ёсьць у карыстаньні Беларускай біблійнай камісіі сьведчаць пра вялікую вартасьць гэтай працы.

Анатоль Клышка пераклаў чатыры Евангельлі, якія былі надрукаваныя на пачатку 90-х ў часопісе "Спадчына".

Васіль Сёмуха пры перакладзе Новага Запавету спачатку супрацоўнічаў з Беларускай біблійнай камісіяй, але потым вырашыў працаваць цалкам самастойна і ажыцьцявіў пераклад усёй Бібліі, выдадзены ў Менску ў 2002 годзе.

Цікавы прыклад індывідуальнага перакладу "для сябе", які робіць у нашы дні Міхась Астапчык -- http://bel-psalom.at.tut.by/index.html

SUMMA TALIS

Пратэстанты:

Лука Дзекуць-Малей (баптыст) → Антон Луцкевіч

Паводле МАЦЬВЕА сьв. Эвангельле. -- Лодзь: Компас, 1927. -- 90с.

Паводле МАРКА сьв. Эвангельле. -- Лодзь: Компас, 1928. -- 51с.

Паводле ІОАНА сьв. Эвангельле. -- Лодзь: Компас, б.д. -- 62с.

НОВЫ ЗАПАВЕТ Госпада нашага Ісуса Хрыста і ПСАЛЬМЫ. -- Гельсінкфорс: Брытанскае і Замежнае Біблейскае Таварыства, 1931. -- 354с.

НОВЫ ЗАПАВЕТ Госпада нашага Ісуса Хрыста і ПСАЛЬМЫ / Другое выданьне без зьмен. -- Лёндан, 1948.

Ян Пятроўскі (метадыст)

Сьвятое Пісьмо. КНІГІ СТАРОГА ЗАПАВЕТУ. Кніжыца І. Кніга Руты, Кніга прарока Еэля, Кніга прарока Ёны. -- Нью-Ёрк, 1959. -- 17с.

Паводле сьв. Яна Эвангеле Госпада нашага Ісуса Хрыста. -- Менск-Лёндан-Нью Ёрк, 1991. -- 48с.

Католікі:

Ксёндз Вінцэнт Гадлеўскі

Чатыры Эвангеліі і Апостальскія Дзеі. -- Вільня, 1939. -- 417с.

Чатыры Эванэліі. -- Гродна: Гродзенская Рымска-Каталіцкая Дыяцэзія, 1998. -- 120с.

Ксёндз доктар Пётр Татарыновіч

Sviataja Evanlija i Apostalskija Dzei. -- Rym: Znič, 1954. -- 633s.

Listy sviatyh apostalaŭ.

Ксёндз Уладзіслаў Чарняўскі

Новы Запавет. -- Менск, 1999. -- 464с.

Камісія па перакладзе літургічных тэкстаў і рэлігійнай літаратуры, з 1992 г.

Секцыя па перакладзе літургічных тэкстаў і афіцыйных дакументаў Касцёла, з 2004 г.

Праваслаўныя:

Архіяпіскап Мікалай (БАПЦ)

Напрастольнае сьвятое Евангельле -- Новы Запавет Госпада й Збаўцы нашага Ісуса Хрыста. -- Таронта, 1988. -- 316с.

Беларуская біблійная камісія (БПЦ), з 1989 г.

Евангелие Господа нашего Иисуса Христа (от Матфея) на четырёх языках эллинском, славянском, российском и белорусском с параллельными местами. -- Мн.: Белорусский Экзархат, 1991. -- 236с.

Новы Запавеет Госпада нашага Іісуса Хрыста. Святое Евангелле паводле Марка. На чатырох мовах: грэчаскай, славянскай, рускай і беларускай. -- Мн.: Беларуская Праваслаўная Царква, Біблійнае Таварыства Рэспублікі Беларусь, 1999. -- 159с.

Пазаканфесійная група (індывідуальныя пераклады):

Міхась Міцкевіч

Евангельле паводле Мацьвея й Марка. -- Grand Rapids, Michigan, USA, 1998. -- 121с.

Янка Станкевіч (у супрацоўніцтве з Майсеем Гітліным)

НОВЫ ЗАКОН Спадара а Спаса нашага Ісуса Хрыста. -- Нью-Ёрк, 1959.

НОВЫ ЗАКОН Спадара а Спаса нашага Ісуса Хрыста. -- Нью-Ёрк: Вялікалітоўскае (Беларускае) Навуковае Таварыства Пранцішка Скарыны, 1970. -- 260с.

Сьвятая Бібля: Кнігі сьвятога пісьма Старога й Новага закону. -- Нью Ёрк, 1973. -- 840+260с.

Анатоль Клышка

Новы Запавет Госпада нашага Ісуса Хрыста // Спадчына. 1989 - 1992 гг.

Васіль Сёмуха

Біблія: Стары Запавет: Час маўчаць і час прамаўляць (Экл. 3.7): Кніга Эклезіяста, альбо Прапаведніка. -- Найвышэйшая песьня Саламонава // Далягляды, 1990. -- Мн.: Мастацкая літаратура, 1990. -- С.187-214.

Новы Запавет. Псалтыр. -- Мн.: Бацькаўшчына, 1995. -- 488с.

Крыніцы:

1. Чарота І. Беларуская мова і царква. -- Мн.: Свята-Петра-Паўлаўскі сабор, 2000. -- 176с.
2. Баршчэўская Н. Беларуская эміграцыя - абаронца роднае мовы. -- http://kamunikat.fontel.net/www/knizki/mova/barszczeuskaja/13.htm
3. Крэміс Ян, ксёндз доктар. Гісторыя перакладу тэкстаў Святога Пісання на беларускую мову, здзейсненых Секцыяй па перакладзе літургічных тэкстаў і афіцыйных дакументаў Касцёла пры ККББ. -- http://catholic.by/p2/index.php?option=com_content&task=view&id=5717&Itemid=49&rrr

Вось фотаздымак звычайнага ходніка ў звычайным беларускім мястэчку. Нічога дзіўнага ня бачыце?.. Так, сьцежка ў абыход слупа з падпорай. Добра ўтаптаная сьцежка, не адзін які самотны дзівак не хацеў праходзіць праз тую слупяную браму, добрая плойма народу… (І такіх сьцежачак у абыход перакуленай рагаціны слупа можна сустрэць не адзін тузін у кожным беларускім горадзе. Гэтая проста аказалася самай тлустай, замуляла вочы, вось і сфатаграфаваў :-)...)

Тлумачэньне, чаму нельга хадзіць пад такімі слупамі, я упершыню  пачуў у дзіцячым садку, аднойчы па дарозе дахаты хлопчык са старэйшай групы амаль са сьвяшчэнным трымцньнем і страхам прыпыніў маю хаду і, адцягнуўшы мяне за шкірку ад небясьпечнага аб'екта на дарозе, патлумачыў, што пад гэтай "чортавай брамай" хадзіць нельга, бо станеш дурнем. І ўражаны новымі звесткамі пра навакольную рэчаіснасьць, я гэдак жа акуратненька і са страхам абыйшоў тыя "дзьве нагі" слупа… Падобнага кшталту тлумачэньня я чуў потым перыядычна ўсё дзяцінства, але ўсё часьцей ігнараваў яго, фыркаючы, што гэта бабулькіны забабоны. А іншыя хлопцы ды дзяўчаты прытрымліваліся, баяліся, што нячысьцікі розум адбяруць, ці яшчэ якой трасцы. Гэта было на пачатку 80тых… А фота я зрабіў на мінулым тыдні. Народ памятае і "соблюдаець"… Латэнтнае язычніцтва, на ўзроўні неадрэфлексаваных забабонаў, але ж як моцна і працягла!.. Цікава, што там было ў славянаў пра перакуленую рагаціну? Трэба пайсьці перачытаць уважліва Рыбакова…

Аляксей Талстоў. Бег: раман. -- Мінск: Галіяфы, 2008. -- 200с. -- (Другі фронт мастацтваў).

Напісаць хіба, што мне гэтая кніга спадабалася?.. Аднак, баюся, такая прамалінейнасьць зусім не будзе пасаваць той мешаніне пакрышаных думак і вобразаў, якой зьяўляецца гэты "раман"… Лепш свае ўражаньне таксама дробна пакрышыць і падаць як прыправу да асноўнай стравы.

Мне прыносіла задавальненьне само чытаньне "Бегу" -- так бы мовіць, "слог", яскравасьць вобразаў, кеплівая трапнасьць параўнаньняў, эксперыменты са словамі і асацыяцыямі. Мне было цікава даведацца, чым уся гэтая каша скончыцца -- такі была інтрыга і нейкі сюжэт, ці нешта накштал, што чапляла і казытала розум, які хваравіта шукаў хоць нейкага звыклага простага сэнсу. А вось наконт больш глыбейшага сэнсу, акрамя спробы рэканструяваць вонкавую рэальнасьць паводле відзежы хворай на ўсю галаву дзяўчыны і непрасыхальна пьянага мужыка нявызначанага узросту і цьмяных заняткаў?.. Зрэшты, падазраю, што калі б я такі адшукаў гэты "глыбокі духоўны сэнс", дык аўтар бы дакладна на мяне пакрыўдзіўся б...